Ongeveer de helft van de EU-lidstaten heeft een grensprocedure. Deze verschillen onderling, onder andere in het wel of niet in detentie plaatsen van asielzoekers en voor welke duur. Vanaf 12 juni 2026, als het nieuwe migratiepact in werking treedt, moeten alle EU-lidstaten een grensprocedure hebben.
EMN-onderzoek, two-pager EMN NL | Grensprocedure
Migratiepact verplicht grensprocedure: helft EU-lidstaten heeft er een, maar verschillen zijn groot
12 februari 2026
Wanneer iemand asiel aanvraagt aan de buitengrens van de Europese Unie of op internationale lucht- of zeehavens, kan een lidstaat ervoor kiezen om deze asielaanvraag te behandelen in de grensprocedure. Dit is een snelle procedure die, zoals voorgeschreven in de Procedurerichtlijn (2023/32/EU), maximaal 12 weken mag duren. Het belangrijkste verschil met een reguliere asielprocedure is dat de betrokkene het grondgebied van de EU niet in mag en zijn of haar vrijheid ten tijde van de grensprocedure tijdelijk kan worden ontnomen of beperkt.
Migratiepact verplicht grensprocedure
Met het nieuwe migratiepact komt er een uniforme asielprocedure voor asielzoekers die naar de EU komen. Het hebben van een grensprocedure wordt dan verplicht. Daarom moeten alle EU-lidstaten uiterlijk op 12 juni 2026 een grensprocedure hebben vastgesteld en voldoende capaciteit hebben om asielaanvragen aan de grenzen te verwerken (EU-Verordening 2024/1348). Nieuw EMN-onderzoek ‘The asylum procedure at the border: implementing the new Pact on Migration and Asylum’ brengt in kaart of landen op dit moment al een grensprocedure hebben en wat de onderlinge overeenkomsten en verschillen zijn.
Helft EU-lidstaten heeft een grensprocedure
Nederland en 12 andere EU-landen (AT, BE, CZ, DE, EL, ES, FI, FR, IT, LT, LV, PT) hebben al een grensprocedure. Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Tsjechië liggen niet aan een EU-landgrens en passen de grensprocedure alleen toe op luchthavens. Nederland past de grensprocedure daarnaast ook toe op zeehavens.
Twaalf EU-lidstaten (BG, CY, EE, HR, HU, IE, LU, MT, PL, SE, SI, SK) hebben nog geen grensprocedure. In het merendeel van deze landen kan een asielverzoek worden ingediend bij de grensbewaking of politie. Zij verwijzen een asielzoeker door naar de bevoegde autoriteit. Meestal komt de aanvraag dan in de reguliere asielprocedure terecht.
Detentie en andere vrijheidsbeperkingen
Nederland en 11 andere lidstaten (AT, BE, CZ, DE, ES, FI, FR, IT, LT, LV, PT) passen vrijheidsontneming toe in de grensprocedure. De aanvrager wordt in Nederland en 7 andere lidstaten (BE, CZ, ES, IT, LT, LV, PT) voor de duur van de grensprocedure in detentie geplaatst. In Nederland is dat in het cellencomplex van luchthaven Schiphol.
Oostenrijk, Duitsland, Finland, Frankrijk en Griekenland plaatsen asielzoekers in de grensprocedure niet in detentie. In Oostenrijk en Finland gaan deze aanvragers naar een asielzoekerscentrum, dat ze niet mogen verlaten. In Duitsland en Frankrijk mogen asielzoekers in de grensprocedure het luchthavengebouw niet verlaten. Ze verblijven in daarvoor bestemde wachtruimten.
Als iemand op één van de Griekse eilanden asiel aanvraagt, mag hij of zij het betreffende eiland niet verlaten. De asielzoeker verblijft in een open opvangplaats, waar iemand dan in- en uit mag. Soms geldt er wel een avondklok.
EU-lidstaten houden zich aan maximale termijnen
Landen moeten in een grensprocedure sneller tot een besluit over de aanvraag komen, zodat asielzoekers zo kort mogelijk in detentie verblijven. Volgens Europese regels mag de grensprocedure maximaal 12 weken duren. Alle lidstaten met een grensprocedure blijven binnen die termijn. In Nederland, Kroatië, Finland, Griekenland en Hongarije, België en Tsjechië is de termijn 4 weken. De meeste andere lidstaten hebben een kortere termijn.
Als de termijn is verlopen en nog geen beslissing is genomen over de asielaanvraag, dan eindigt in Nederland de grensprocedure en wordt de asielaanvraag in de reguliere asielprocedure voortgezet. Daarmee eindigen de grensprocedure en detentie. Zeven andere landen (BE, CZ, DE, EL, FI, HU, PT) hebben dezelfde werkwijze.
