Jaaroverzicht EMN Nederland 2025: maatschappelijke spanningen en voorbereiding op het Europese migratiepact

De val van het kabinet-Schoof en de daaropvolgende verkiezingscampagne maakten duidelijk dat asiel ook in 2025 een centraal maatschappelijk en politiek thema was in Nederland. Daarnaast ging het onder andere over arbeidsmigratie, terugkeer en integratie. Op Europees niveau bereidden de lidstaten zich het afgelopen jaar voor op het asiel- en migratiepact op 12 juni 2026.

> Lees het volledige jaaroverzicht 2025 van het Europees Migratienetwerk Nederland

Gedurende het jaar waren onder andere voorrang voor statushouders op de woningmarkt en terugkeerondersteuning voor Syriërs onderwerp van debat. Naast aanhoudende druk op de opvangcapaciteit in Ter Apel waren er maatschappelijke spanningen over de opvang van aanvragers van internationale bescherming. 

Net als andere EU-lidstaten werkte Nederland het afgelopen jaar toe naar de start van het asiel- en migratiepact op 12 juni 2026, de meest ingrijpende hervorming van het Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel sinds de totstandkoming begin deze eeuw. In het verlengde van het pact bereikten de lidstaten in december overeenstemming over een nieuwe terugkeerverordening. 

Internationale bescherming (asiel) was in 2025 weer een belangrijk thema, maar ook op andere terreinen werden in Nederland belangrijke stappen gezet, zoals voor tijdelijke bescherming van ontheemden uit Oekraïne, arbeidsmigratie, terugkeer en integratie.

Belangrijke ontwikkelingen en trends in 2025

Reguliere migratie 

• hogere boetes voor misstanden op de arbeidsmarkt;
• nieuwe regelgeving voor uitzendbureaus;
• maatregelen om Nederland aantrekkelijk te houden voor startups.

Internationale bescherming (asiel)

• oprichting nieuwe dienst voor het identificeren en registreren van aanvragers van internationale bescherming;
• hervatting behandeling asielaanvragen van mensen uit Libanon en Syrië;
• mogelijkheid om bewoners van opvanglocaties die overlast veroorzaken in een aparte opvang met minder vrijheden te plaatsen;
• invoering wekelijkse meldplicht in de centrale ontvangstlocaties;
• verandering beoordelingswijze van de IND voor het vaststellen van de gezinsband bij gezinshereniging.

Oekraïne 

• aanscherping regels voor opvang van begunstigden van tijdelijke bescherming;
• verhoging van de eigen bijdrage van Oekraïense ontheemden die werk hebben en in gemeentelijke opvang verblijven;
• intrekking leefgeld Oekraïense ontheemden die meer dan 115% van het leefgeldbedrag verdienen.

Integratie 

• afschaffing boetes voor statushouders die niet op tijd voldoen aan de integratievereisten;
• oprichting online platform om gemeenten te ondersteunen bij het begeleiden van migranten en nieuwkomers naar werk;
• herziening subsidieregeling voor werkgevers voor het begeleiden van mensen met internationale bescherming op de werkvloer;
• presentatie van de tweede ‘Werkagenda – Voor een inclusieve arbeidsmarkt’.

Grensbeheer en visumbeleid

• maatregelen om zowel de buitengrenzen van het Schengengebied als de eigen binnengrenzen beter te controleren;
• invoering wetgeving voor implementatie van het Entry/Exit Systeem (EES) te implementeren;
• verlenging tijdelijke binnengrenscontroles door de Koninklijke Marechaussee.

Mensensmokkel en irreguliere migratie 

• nieuw grensbeheerproject in Ethiopië om mensenhandel en mensensmokkel te voorkomen;
• verhoging van de boetes voor werkgevers die zich schuldig maken aan illegale arbeid;
• wetsvoorstel om onrechtmatig verblijf van mensen van buiten de EU/EFTA strafbaar te stellen;
• aandacht voor verbetering van de rechtspositie van langdurig in Nederland verblijvende Surinamers.

Terugkeer

• tijdelijke verhoging financiële steun voor vrijwillige terugkeer naar Syrië;
• verplichting nationale bewaringsrechter om te beoordelen het beginsel van non- refoulement, het belang van het kind en het recht op familie- en gezinsleven uitzetting of inbewaringstelling in de weg staat (Adrar-arrest);
• vernieuwing informatievoorziening voor mensen uit niet-EU/EFTA-landen die in bewaring zijn gesteld;
• wetsvoorstel om de mogelijkheden voor het opleggen van een ongewenstverklaring uit te
  breiden.

Over het jaaroverzicht van EMN Nederland

Met het jaarlijkse Europese ‘Asylum and Migration Overview’ brengt het Europees Migratienetwerk de belangrijkste beleidsontwikkelingen van de EU-lidstaten en de waarnemende landen van het EMN bij elkaar. Het Nederlandse ‘Jaaroverzicht migratie en asiel' is gebaseerd op de Nederlandse inbreng hiervoor. Het biedt een gedetailleerd overzicht van beleidsontwikkelingen, uitdagingen en nieuwe accenten in wetgeving en richtlijnen in Nederland in 2025. Daarnaast plaatst het deze in de juridische, geopolitieke en praktische context waarin ze tot stand kwamen.