Veel Europese landen zoeken spreiding asielopvang, lokale weerstand is vaak groot

Sinds februari 2024 geldt in Nederland de Spreidingswet, die de opvang van asielzoekers evenwichtiger moet verdelen over gemeenten. Veel andere EU-lidstaten hebben vergelijkbare nationale maatregelen. Ook daar leidt de opening van een nieuw opvangcentrum vaak tot lokale weerstand. Toch hebben Nederland en andere landen effectieve manieren gevonden om meer draagvlak voor nieuwe opvangcentra te creëren.

> Lees het volledige EMN-onderzoek (vergelijking tussen 23 landen*) en de two-pager van EMN Nederland (vergelijking onderzoeksresultaten vanuit Nederlands perspectief)

Nederland is niet de enige in Europa met een nationaal spreidingsbeleid. Zeventien andere landen (AT, BE, BG, CZ, DE, ES, FI, FR, HR, IE, LU, LV, PL, SE, SI, SK; RS) proberen opvanglocaties ook gelijkmatig te verdelen over hun grondgebied. De verdeling gebeurt meestal op basis van demografische, economische en sociale kenmerken van de gemeenten. Alleen in Duitsland en Frankrijk heeft de spreidingswijze, net als in Nederland, een bindend karakter. Vijf, voornamelijk kleinere, EU-lidstaten (CY, EE, HU, LT, MT) hebben geen beleid om opvanglocaties te spreiden.

Lokale weerstand komt veel voor

Niet alleen in Nederland, maar ook elders in Europa kan de opening van een nieuw opvangcentrum tot spanningen leiden. Vijftien landen, waaronder Nederland, ervaren weerstand van lokale gemeenschappen en belanghebbenden tegen de komst van een opvanglocatie (AT, BE, BG, CY, CZ, DE, FI, HR, IE, LU, LV, NL, PL, SI; RS). Die weerstand kan uiteenlopen van angst, voortkomend uit negatieve percepties, tot gewelddadige tegenstand. In sommige landen (BE, FR, IE, LU, SE) komt de tegenstand ook van lokale overheden, als gevolg van zorgen over mogelijke negatieve reacties van bewoners en/of kiezers. Nederland en Frankrijk geven aan dat de politieke spanningen soms zo hoog oplopen dat ze kunnen culmineren in geweld tegen gekozen en publieke ambtenaren.

Landen zetten in op samenwerking voor meer draagvlak

Een soepel verlopend nationaal spreidingsbeleid valt of staat met een goede samenwerking met lokale gemeenschappen. Nederland en 15 andere landen (BE, BG, CZ, DE, EE, ES, FI, FR, IE, LV, LU, PL, SE, SI; RS) betrekken lokale autoriteiten daarom bij de plannen voor het openen van opvanglocaties. Effectieve manieren die landen hebben gevonden om draagvlak voor nieuwe opvangcentra te creëren zijn:

• de criteria voor spreiding ontwikkelen in samenspraak met lokale autoriteiten;
• verschillende vormen van het bij elkaar brengen van de betrokken partijen;
• het werven van lokale staf en vrijwilligers voor de opvanglocaties;
• transparante en proactieve communicatie;
• in Nederland: de zogenaamde ‘meedoenbalies’, waar asielaanvragers zich kunnen aanmelden voor activiteiten als vrijwilligerswerk, sport, recreatie en soms betaald werk.

*Deelnemende landen: Oostenrijk (AT), België (BE), Bulgarije (BG), Cyprus (CY), Tsjechië (CZ), Duitsland (DE), Estland (EE), Spanje (ES), Finland (FI), Frankrijk (FR), Kroatië (HR), Hongarije (HU), Ierland (IE), Litouwen (LT), Luxemburg (LU), Letland (LV), Malta (MT), Nederland (NL), Polen (PL), Zweden (SE), Slovenië (SI), Slowakije (SK); Servië (RS)