Financiële bijdrage of andere verblijfsstatus: zo gaan EU-lidstaten om met ruim 3 jaar tijdelijke bescherming Oekraïners

Nederland is een van de 7 EU-lidstaten die een financiële bijdrage vraagt aan Oekraïense ontheemden met voldoende inkomen. Een aantal andere landen heeft maatregelen genomen om deze ontheemden een andere verblijfsstatus te geven. 

> Lees het volledige EMN-onderzoek ‘Responsibilities and access to rights for beneficiaries of temporary protection’ (vergelijking tussen 26 landen*)

De nieuwe regelingen zijn het gevolg van de voortdurende oorlog in Oekraïne en de daaruit volgende verlenging van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB).

Financiële bijdrage in Nederland en 6 andere lidstaten

In juli 2024 voerde Nederland een verplichte financiële bijdrage in voor Oekraïense ontheemden die in gemeentelijke opvangcentra wonen en inkomsten hebben. Dit gebeurde op verzoek van gemeenten, die zo ook de publieke steun voor hulp aan deze ontheemden wilden behouden. Op 1 oktober 2025 is de verplichte bijdrage verhoogd. Ook 6 andere lidstaten (FI, IE, LT, PL, SI, SK) stellen een dergelijke financiële bijdrage verplicht. Ook in deze landen geldt dat alleen voor wie in een opvangcentrum woont. Kwetsbare groepen, zoals ouderen, zwangere vrouwen of mensen met een beperking, zijn overal vrijgesteld van de financiële bijdrage.

Van tijdelijke bescherming naar alternatieve verblijfsstatus

Een aantal landen heeft maatregelen ingevoerd om de overstap naar een alternatieve verblijfsstatus voor Oekraïense ontheemden te vergemakkelijken. In Oostenrijk, Italië en Luxemburg gelden deze alleen voor ontheemden die in dienstverband of zelfstandig werken. In Griekenland, Slowakije en Slovenië zijn er regelingen voor alle Oekraïners, met of zonder werk. De maatregelen verschillen per land:

• Luxemburg heeft sinds april 2023 een specifieke verblijfsvergunning voor Oekraïense werknemers in loondienst. De tijdelijke beschermingsstatus vervalt en er gelden inkomens- en huisvestingsvereisten. De vergunning is 1 jaar geldig en kan worden verlengd.
• Slowakije stelt na een verblijf van 90 dagen een speciale verblijfsvergunning beschikbaar voor 5 jaar. Sinds juli 2024 is er ook een tijdelijke verblijfsvergunning voor werk die Oekraïners zonder arbeidsmarkttoets kunnen aanvragen, als ze ten minste 6 maanden in het land hebben gewerkt en dezelfde functie houden. De tijdelijke bescherming vervalt.
• Griekenland stelt dat de verblijfsstatus kan worden gewijzigd zonder nationaal visum. De tijdelijke bescherming wordt pas ingetrokken bij de afgifte van de nieuwe verblijfsvergunning.
• Kroatië heeft recent wetswijzigingen ingevoerd om langer verblijf te faciliteren. De status kan niet rechtstreeks worden gewijzigd, maar de periode van tijdelijke bescherming telt nu mee voor het opbouwen van recht op langdurig verblijf.
• Tsjechië heeft sinds februari 2025 een speciale verblijfsvergunning waarvoor bepaalde voorwaarden gelden. Deze is 5 jaar geldig en geeft recht op een reguliere verblijfsstatus en vrije toegang tot de arbeidsmarkt.
• In Frankrijk beoordelen lokale autoriteiten bij elke verlenging van tijdelijke bescherming of iemand in aanmerking komt voor een permanente verblijfsvergunning. De betrokkene heeft het recht om deze te weigeren en de tijdelijke bescherming te behouden.

Nederland en 16 andere EU-lidstaten en waarnemende landen van het EMN (BE, BG, CY, DE, EE, ES, FI, HR, HU, IE, LV, LT, MT, SE; NO, RS) hebben geen speciale procedures of regelingen die de overstap naar een andere verblijfsstatus vergemakkelijken. In deze landen kunnen Oekraïners onder dezelfde voorwaarden als anderen een reguliere verblijfsvergunning aanvragen.

*Deelnemende landen: Oostenrijk (AT), België (BE), Bulgarije (BG), Cyprus (CY), Tsjechië (CZ), Duitsland (DE), Estland (EE), Griekenland (EL), Spanje (ES), Finland (FI), Frankrijk (FR), Kroatië (HR), Hongarije (HU), Ierland (IE), Italië (IT), Litouwen (LT), Luxemburg (LU), Letland (LV), Malta (MT) Nederland (NL), Polen (PL), Zweden (SE), Slovenië (SI), Slowakije (SK); Noorwegen (NO) Servië (RS)